نوشته‌های بهمن احمدی امویی

فردا 9 خرداد برمی گردم زندان اوین

bahman — 2010-05-29T15:32:07Z

سلام به همه دوستان . در این مدتی که بیرون زندان بودم شما بسیار به من لطف داشتید از اینجا از همه تشکر می کنم . هر چند شاید روش خوبی نباشه . من فردا بر می گردم زندان اوین . البته به من گفتند که باید امشب برگردم . اما فردا دادگاه ژیلا است . من هم می خواهم با او در دادگاهش باشم .

برا همین احتمالا یه روز غیبت دارم !!!

در مدتی که زندان بودم دوستان زیادی برای من و ژیلا زحمت کشیدند . با هیچ کلامی نمی تونم از آنها تشکر کنم . این اولین مطلبی است که در اینجا می نویسم . برای یه لر کار سختی کهاز طریق وبلاگ و فیس بوک با دیگران صحبت کند . دلم می خواست خیلی کارها بکنم و خیلی جاها بروم و خیلی ها را ببینم .

اما موفق نشدم . ولی خوشحالم . راستش خجالت آور بود که بسیاری از دوستان در زندان هستند و من بیرون . دیگر در این روزهای آخر پیش خودم شرمنده شده بودم. شرمنده دانشجویان و روزنامه نگارانی که در شرایط سختی در زندان به سر می برند. کم کم داشتم به خودم بدبین می شدم که چرا کسی سراغی از من نمی گیره که برگردم به زندان . ..

جایزه بین المللی شجاعت در روزنامه نگاری برای ژیلا

bahman — 2009-05-19T20:01:39Z

ژیلا امروز برنده جایزه بین المللی شجاعت در روزنامه نگاری شد . این برای من خیلی مهم است . به چند دلیل :

در درجه اول افتخار می کنم که با چنین زنی زندگی مشترک دارم . اما مهمتر ، این است که همین روزنامه نگار که دارای سبک خاص وشجاعت غیر قابل کتمان در کار حرفه ای اش است ، از سوی برخی از روزنامه ها و روزنامه نگاران و نهادهای صنفی روزنامه نگاری ایران ، بارها مورد بی مهری قرار گرفته و کمتر به اهمیت کارش توجه کرده اند . دلایلش را شاید بعدها بگویم و بنویسم .

اما این جایزه معنوی یک سرمایه اجتماعی برای روزنامه نگاران ایران ، روزنامه نگاران زن ایرانی و جنبش زنان است که از این بابت اهمیت بیشتری دارد . من این موفقیت را به روزنامه نگاران زن ایرانی بویژه همه روزنامه نگاران فمنیست که در عین سلامت نفس ، کار حرفه ای خودشان را جز از طریق کار مداوم و خستگی ناپذیر ، جلو نمی برنند تبریک می گویم و به آنها غبطه می خورم .

مدرسه فمینیستی که یکی از نهادهای خبری و اطلاع رسانی جنبش زنان ایران است ، گفتگویی در این باره با ژیلا داشته که می توانید آن را در اینجا بخوانید .

البته بیانیه نهاد بین المللی رسانه های زنان در این باره را هم اینجا می توان مشاهده کرد .

مدیریت کشور با دولت احمدی نژاد غیر ممکن است

bahman — 2009-05-15T13:22:52Z

- اقتصاد سیاسی

هر 2روز 3 دانشجو مورد تهاجم قرا گرفته است

bahman — 2009-05-15T13:19:19Z

- حقوق بشر و دموکراسی

ناهنجاری ها و آسیب های اجتماعی در دولت نهم تشدید شده است

bahman — 2009-05-15T13:07:11Z

- اقتصاد سیاسی

ایران در حال وارد شدن به جرگه کشورهای فاسد جهان است

bahman — 2009-05-15T13:04:22Z

- اقتصاد سیاسی

تقابل تفکر سیستمی با تفکر باندی و محفلی

bahman — 2009-05-15T13:03:17Z

- اقتصاد سیاسی

سفر به سرزمين «كامي كازه‌ها»، گزارش سفر به ژاپن(4)

bahman — 2009-04-28T10:28:26Z

او گفت: «من در حياط مدرسه‌اي در فاصله 1400 متري از محل انفجار قرار داشتم. در يك لحظه همه جا را نور فرا گرفت. بعدها مشخص شد كه شدت انفجار تا فاصله 16 كيلومتري از مركز انفجار نيز سرايت كرده است.» سرعت حرارت و انرژي حاصل از انفجار به 440 متر در ثانيه مي‌رسيد. در لحظه‌اي كه اين «باد انرژي» وزيدن گرفت همه چيز را نابود كرد. ساختمان‌ها از جا كنده شدند و به سان يك طوفان همه چيز را به آسمان برد و بر زمين کوفت.

خود او وقتي به هوش آمد ديد كه حدود 10 متر از محلي كه قرار داشته فاصله دارد و اين مسافت را با سرعت آن «باد انرژي» پرتاب شده بود. در يكي از تصاويري كه او توضيح مي‌داد، دست‌ها، پاها، امعاء و احشام زنان، دختران و كودكان و چند عدد چشم به اطراف پرتاب شده بود. اين‌ها ناشي از شدت وزش آن باد بود.

ابزار و وسايل و تجهيزات ساختمان، تنه درختان، دوچرخه و هر چيز ديگر كه وجود داشت نيز بر اثر آن طوفان از جا كنده و به سروصورت مردم اصابت كرده بود.

از آن مدرسه 150 نفري فقط 14 نفر در آن لحظه زنده مانده بودند. در واقع بر اثر آن انفجار350 هزار نفر كشته شدند كه 140 هزار نفر آن‌ها درطول چهار ماه اول پس از انفجار و 60 هزار نفر ديگر تا پنج سال پس از انفجار بر اثر تشعشعات و عوارض حاصل از آن از بين رفتند. در لحظه انفجار 150 هزار نفر كشته شده بودند.

هم‌اكنون در ژاپن 279 هزار نفر معلول حاصل از انفجار هيروشيما و ناكازاكي زنده‌اند كه 84 هزار نفر آن‌ها در هيروشيما و 49 هزار نفر ديگر در ناكازاكي زندگي مي‌كنند. او پس از اين‌كه به خودش آمد متوجه شد كه بر اثر انفجار و وزش "باد انرژي" 10 متر پرتاب شده است و مدرسه كاملا خراب شده است .

تعداد خيلي زيادي از همكلاسي‌هايش مرده بودند. وقتي سرپا بلند شد، احساس كرد كه از گوش سمت راستش خون مي‌چكد خوب كه وارسي كرد، متوجه شد گوش سمت راستش نيست.

"باد انرژي" گوش او را كنده و با خود برده بود. در اينجا لبخندي كه بر صورتش بود، ملايم‌تر و گرمتر شد و من و مترجم ديگر قادر به انجام كارهاي خود نبوديم او توضيح مي‌داد و ما فقط گوش مي‌كرديم.

پوست سروصورت و بدن همه آنهايي كه زنده بودند از شدت گرما تاول‌ زده بود. در يكي از اسلايدها خودش را نشان مي‌داد، در حالي كه پوست صورت و دست و پايش كنده شده و آويزان بود، در حال حركت به سوي رودخانه بود. او ادامه داد: "در آن زمان به ما آموزش داده بودند كه پس از هر حمله‌اي هر طور شده خود را به رودخانه برسانيم."

چون در زمان انفجار كلاه بر سر داشت، تمام موهاي سرش سوخته بود. جز آنهايي كه زير كلاه مخفي بودند. يكي از اسلايدها بچه‌ها، زنان و مرداني را نشان مي‌داد كه با پوست‌هاي آويزان و تاول‌زده در حال حركت به سمت رودخانه بودند. در هرگوشه از خيابان جسدي ديده مي‌شد كه چشم‌هايشان از حدقه درآمده، گوش‌هايشان كنده شده و پوستشان كاملا سوخته و تاول زده بود. حتي اسبي كه در حال آب خوردن بود، پوستش از جا كنده شده و در حوض آب غوطه‌ور بود.

هنوز به اندازه كافي از منطقه انفجار دور نشده بودند كه آتش‌سوزي شروع شد، همه چيز شروع به سوختن كرد. آنهايي كه بر اثر انفجار و پرتاب ساختمان‌ها هنوز زنده بودند، بر اثر آتش‌سوزي سوختند. با اين همه هر طور بود، او و تعداد ديگري خود را به رودخانه رساندند و از پل چوبي روي رودخانه عبور كردند. هنوز پس از اين همه سال براي همه تعجب‌آور است كه چرا آن پل آن روز خراب نشد. تعدادي از آنهايي كه خود را به رودخانه رسانده بودند، از شدت گرما خود را به آب زدند. عمق فاجعه تازه شروع شده بود. آب رودخانه هم بر اثر انفجار آنقدر گرم شده بود كه پوست‌هاي تاول زده كنده شده و با برخورد به آن آب دردناكتر شدند. سوزش و درد بدن آن‌ها كه به رودخانه پريده بودند هر لحظه شديدتر مي‌شد. ريختن موهاي سر و بدن، ريزش مداوم خون از بيني، دهان و گوش و به وجود آمدن خال‌هاي بنفش رنگي در سراسر بدن از ديگر عواقب اين انفجار بود.

پليدي از زندگي بشر رخت مي‌بندد؟

آتش‌سوزي حاصل از انفجار اتمي در هيروشيما تا شعاع سه كيلومتري از مركز انفجار گسترش يافت. رودخانه پر از جسد حيوانات و انسان‌ها بود. آب رودخانه هم به شدت گرم شده بود.

ارتش ژاپن در تپه‌هاي اطراف هيروشيما بيمارستان هاي صحرايي و چادرهاي بسيار برپا كرده بود. بسياري از مصدومين در زير اين چادرها در حال مداوا بودند كه باران سياه باريدن گرفت. خاكستر حاصل از انفجار بمب، به وسيله "باد انرژي‌"اي كه پس از آن وزيدن گرفته بود، به آسمان رفته بود و اينك، باران دوباره اثرات و تشعشعات آن را پايين آورده بود. بسياري از كساني كه با آن زخم‌ها و تاول‌ها در زير باران بودند، جان دادند. اما پيرمرد داستان ما كه در آن زمان 14 ساله بود از زير يكي از اين چادرها، همه چيز را مي‌ديد و در خاطر خود ثبت كرد.

خانه آن‌ها شش كيلومتر از محل انفجار بمب فاصله داشت. در نتيجه نسوخته بود، اما بر اثر وزش باد انرژي، سقف آن از جا كنده شده بود و پنجره‌ها و درها در هم شكسته بودند. مادر و مادربزرگش نيز زنده بودند. اما پدرش كه به محل انفجار نزديكتر بود، كشته شد.

درمان او يك سال‌ونيم طول كشيد. دكتر هر روز براي تعويض پانسمان‌ها و درمان مجدد او به خانه‌شان مي‌رفت. تا پيش از انفجار 300 دكتر و 370 پرستار در شهر وجود داشت كه پس از انفجار حدود 70 درصد آن‌ها كشته شده بودند. پزشك و پرستار بسيار كم بود. اما انگار او شانس آورده بود. يكي از بستگانش كه متخصص گوش و حلق و بيني بود، هر روز به او سر مي‌زد. خودش مي‌گويد:«من با كمك او زنده ماندم». پس از گذشت يك سال و نيم و رفع ظاهري سوختگي‌ها، همچنان به پزشك مراجعه مي‌كرد، به طوري كه هم‌اكنون هم كه 70 سال دارد هر هفته سه بار به دكتر مي‌رود و آمپول‌هاي خاصي را نيز تزريق مي‌كند. حالا او گوش سمت راست ندارد. غضروف آرنج و انگشتان دست راستش بر اثر شدت گرما ذوب شده‌اند و كارآيي خود را از دست داده‌اند. دست راستش ديگر تكان نمي‌خورد. در قسمت مچ دست راستش نيز يك تكه گوشت اضافه به وجود آمده است.

در لحظه انفجار تكه‌اي شيشه‌ به انگشت اشاره دست راست او فرو رفت كه بر اثر آن عصب‌هاي آن انگشت كاملا از بين رفته بود. از آن پس تاكنون ناخن‌هايي بر سر آن انگشت سبز مي‌شود كه هيچ ناخن‌گيري نمي‌تواند آن را بگيرد. كج، سياه، دراز و كلفت . خودش پس از دوسال مي‌افتد و يكي ديگر به جايش سبز مي‌شود. گوش چپ او هم بر اثر شدت گرما معيوب شده است.

غضروف اين گوش هم از بين رفت و خونمردگي در گوشش جمع شد. بعدها دكترها موفق شدند آن خون مردگي را از گوشش خارج كنند: «براي همين است كه مي‌گويم بمب اتمي بايد از بين برود و كشورهايي چون آمريكا بمب اتمي نداشته باشند.» او با ناراحتي و ذكر خاطرات تلخ گذشته اين جمله را مي‌گويد و اضافه مي‌كند: «هفته‌اي سه روز من براي مردم و بازديدكنندگان از موزه خاطرات خود را تعريف مي‌كنم تا شايد درس عبرتي شود.»

با صداي بلند اضافه كرد: « به يكي از رؤساي جمهور آمريكا و شوروي كه به اينجا آمده بودند، گفتم اين بمب‌ها بايد از بين بروند. در غير اين صورت شما هم يك بار بمب اتم و عواقب آن را امتحان كنيد تا ببينيد چه ميزان سخت و دشوار است.» و بعد هم با تاكيد مي‌گويد: «اين را از ته دل مي‌گويم.»

از او پرسيدم: آيا تا به حال به آمريكا سفر كرده‌اي، راستي نظرت درباره آن‌ها چيست؟ در جوابم گفت: «دوبار به آمريكا رفتم. بيش‌تر براي معالجه. اما تعداد زيادي از آن‌ها را در همين موزه ديده‌ام. تا مدت‌ها پس از انفجار بمب اتمي هيروشيما از آمريكا متنفر بودم. اما حالا ديگر آن احساس گذشته را ندارم. واقع‌بين شده‌ام.»

در حالي كه با او در راهروهاي موزه قدم مي‌زدم، گفت:" يكبار يك كشيش آمريكايي پس از شنيدن خاطرات من، دستم را بوسيد و گفت: لطفا شما آمريكا را ببخشيد، شما ما را ببخشيد.»

يك بار هم يك زن و بچه آمريكايي، آنچنان برخوردي با او داشتند كه به او كمك كرد تا احساس نفرت گذشته را به فراموشي بسپارد.

او از آن مادر و بچه پس از اين‌كه موزه را گشتند. پرسيد: موزه چطور بود؟ آن بچه آمريكايي درحالي كه مادرش گريه مي‌كرد گفت: «من نمي‌دانستم ما اين همه ظلم و ستم به شما كرده‌ايم.»

هم‌اكنون حدود 30 هزار بمب اتمي در جهان وجود دارد و كشورهاي بسياري توان ساخت آن را پيدا كرده‌اند. پس از آن انفجارها در ژاپن كه حتي خود آمريكايي‌ها هم تصور درستي از فجايع و عواقب آن نداشتند، تلاش همه سياستمداران به ويژه در آمريكا و شوروي این بود كه تا جايي كه امكان دارد مانع از تكرار آن شوند. اگر چه مسابقه براي ساخت انواع مخربتر و قويتر آن را هرگز كنار نگذاشتند.

ديدار از موزه كه تمام شد به محل كافه‌ترياي موزه رفتيم تا هم استراحتي كرده باشيم و هم شايد بتوانيم ناراحتي پس از شنيدن آن همه خاطرات تلخ را به طور موقت فراموش كنيم.

جايي دنج و آرام بود. يكي دو نفر در حال نوشتن بودند و خانمي كه در ميز كناري ما نشسته بود، با جديت تمام در حال پر كردن يكسري جداول و تخمين و برآورد يكسري اعداد و ارقام بود. در تمام يك ساعتي كه در كافه تريا نشسته بوديم، او هرگز سرش را از روي كاغذها و ماشين‌حساب بلند نكرد. يكريز و مداوم در حال نوشتن و حساب كردن بود. با خود گفتم: با اين همه جديت بود كه هيروشيما و ناكازاكي را پس از آن انفجار و آن طوفان انرژي و گرما و سوختن دوباره ساخته‌اند.

گروه‌هاي دانش‌آموزي به همراه معلم‌هايشان پشت سر هم از مقابل سمبل پرنده صلح و محلي كه پرنده‌هاي رنگارنگ و كاغذي صلح را نگه مي‌دارند، عبور مي‌كنند، آواز مي‌خوانند و دعا مي‌كنند براي دنيايي بدون بمب اتم. فكر كردم كه به كسي بگويم حالا بمب اتم هم نباشد، دنيا چندان جذاب نيست. بدون بمب اتم هم زشتي‌ها و پليدي‌ايي هست كه بايد فكري هم براي آن‌ها كرد. آمريكايي‌ها در عراق جولان مي‌دادند. قبل از آن صدام با حمايت آن‌ها بمب‌هاي شيميايي بسياري را بر سر مردم عراق و ايران فرو ريخته بود. قبل از آن نيز در ويتنام، كودتا عليه دكتر مصدق در ايران، حضور اختاپوس مانندش در آمريكاي لاتين و خيلي جاهاي ديگر اقداماتي انجام شده بود.

اما به نظر مي‌رسد بشر خيلي هم اهل تجربه‌اندوزي و استفاده از آن تجربه‌هاي تلخ نيست. تازه آن بمب اتم را از زندگي بشر حذف كنيم اين پليدها را چه كنيم و اگر آن‌ها هم حذف شوند، آيا بشريت بدون آن مي‌‌تواند زندگي كند؟

این سفرنامه در اردیبهشت 1383 در روزنامه وقایع اتفاقیه منتشر شده است

سفر به سرزمين «كامي كازه‌ها»، گزارش سفر به ژاپن(3)

bahman — 2009-04-28T10:26:01Z

مراكز خريد و تجاري شهرهای ژاپن غير از توكيو، تقريبا شبيه به هم هستند بازارهايي سرپوشيده، مدرن و بسيار شيك، بازارهايي كه با قدم زدن در آن‌ها به ياد بازارهاي سنتي و سرپوشيده خودمان در ايران، اصفهان، تبريز و شيراز مي‌افتادم. با اين تفاوت كه آن‌ها بسيار مدرن و شيك‌اند.

پوشش فضاي بازارها كه در نوع سنتي و ايراني آن آجر و سقف‌هاي گنبدي‌شكل و با نورگيري‌هاي كوچك و متعدد است ، اينجا در شهرهاي هيروشيما و اوزاكا به مجموعه‌اي از شيشه‌هاي مات و شيري رنگ با قوس يكنواخت تبديل شده‌اند. كف‌پوش خيابان‌ها كه دو سه برابر عرض خيابان‌هاي بازارهاي سنتي خودمان است، انواع سنگ مرمر سبز و سياه و سفيد با مغازه‌هايي كه در قياس با حجره‌هاي تنگ و تاريك بازارهاي ايراني، بسيار وسيع به نظر مي‌رسد.

اين سبك معماري بازارهاي مركزي را در اوزاكا هيروشيما ديدم و دوستان ايراني‌ام مي‌گفتند كه در ديگر شهرهاي ژاپن نيز چنين بازارهايي وجود دارد. الهامي از بازارهاي سنتي اسلامي با سبك و سياق مدرن و امروزي.

علاوه بر اين تفاوت‌ها، شلوغي و ازدحام جمعيت در بازارهاي سنتي ايران در اين بازارها كمتر ديده مي‌شود . نور آفتاب كه هر از چندگاهي از لابه‌لاي ابرها سر مي‌كشد، از پشت شيشه‌مات به درون مي‌تابد و گردوغبار رقصان در فضاي بازارهاي سنتي ايران را از ميان استوانه نوراني سوراخي در سقف گنبد به نظر روبه‌بالا مي‌روند را به نمايش مي‌گذارند.

هيروشيما براي من تداعي‌كننده انفجار نخستين بمب اتمي جهان در سال 1945 است. در واقع از سال‌ها پيش ژاپن را با نام هيروشيما و ناكازاكي مي‌شناختم. در خيابان‌هاي شهر كه قدم مي‌زديم مرتب به همراهي مي‌گفتم: «برويم و محل انفجار بمب اتمي را ببينيم.» و او هر بار در جوابم «خواهيم ديد» را تكرار مي‌كرد.

نام پارك صلح و سمبل پرنده صلح را نيز از قبل شنيده بودم. تنها دليلي كه من را از توكيو به هيروشيما كشانده بود، همين حس كنجكاوي ديدن محل انفجار بمب، پارك صلح و محل انفجار نخستين بمب اتمي جهان بود.

هرچه شهر را گشتيم، هيچ نشانه‌اي، از خرابي، انفجار و ساختمان‌هاي مخروبه نديدم. راهنمايم گفت: "در مركز پارك صلح و در كنار رودخانه ساختماني هست كه به عنوان يكي از نشانه‌هاي آن انفجار به شكل اوليه خود حفظ شده است اين ساختمان تنها ساختمان برجا مانده پس از آن انفجار بود".

تمام بعدازظهر آن روز و ساعاتي از شب را در خيابان‌ها و بازارهاي هيروشيما سركرديم. همه چيز در بهترين شكل خود بنا شده بود. با خود گفتم: «آيا ممكن است خرمشهر خودمان هم در نهايت اين چنين شود."

ژاپني‌ها، هيروشيما را تا اوايل دهه 60 ميلادي، يعني حدود 20 سال بعد از جنگ و انفجار بمب اتمي، به طور كامل، مدرن‌تر و مستحكم‌تر از قبل ساختند. به گونه‌اي كه اگر كسي جريان انفجار بمب اتمي را نداند، هرگز تصور نمي‌كند كه زماني در اين منطقه، چنان اتفاقاتي روي داده است. الان هم حدود 16 سال از پايان جنگ ايران و عراق گذشته و خرمشر و ديگر شهرهاي ايران...

شام را در يك رستوران ايتاليايي خودريم. مملو از ژاپني‌هاي عاشق غذاهاي خارجي به ويژه ايتاليايي. صاحب هتل سنتي كه قرار بود شب را در آنجا بگذرانيم، گفته بود: «حداكثر تا ساعت هشت شب شام را سرو مي‌كنيم. ضمن اين‌كه غذاها تماما به سبك ژاپني است.»

به راحتي مي‌توانستم تصور كنم كه در مقابلم روي ميز چه چيزهايي گذاشته خواهد شد، انواع ماهي‌هاي ريز و درشت خام با مقداري سوپ.

بنابراين ترجيح داديم، همچون بسياري از ژاپني‌ها در طبقه دوم يك رستوران ايتاليايي، «پاستا»ي ايتاليايي‌ها را امتحان كنيم.

سرانجام خود را به آخرين كشتي‌اي كه به جزيره خدايان مي‌رفت، رسانديم. ساعت 10 شب بود. جزيره از دور خودنمايي مي‌كرد. باران بعدازظهر همچنان مي‌باريد. در اين فصل از سال جز تعدادي پيرمرد و پيرزن بازنشسته و پا به سن گذاشته، كسي به جزيره نمي‌رود. مسافران كشتي ما دو نفر ايراني بوديم و شش مرد و زن ديگر. به نظر خسته هم بودند. همين كه روي صندلي‌ها نشستند، بلافاصله به خواب رفتند و تا رسيدن به بندر تكان نخوردند.

ارتباط ژاپني‌ها با خارجي‌ها بسيار محدود است. از نظر ژاپني‌ها، نمي‌توان روي خارجي‌ها حساب باز كرد. اگرچه اين پوسته بدبيني در سال‌هاي اخير تا حد زيادي شكسته شده است . اما همچنان بسيار پررنگ است. براي آن‌ها همه چيز در شرکت و كارشان خلاصه مي‌شود. بنابراين موفق بودن در شرکت و داشتن كار يعني همه چيز. حتي از خانواده هم مهمتر است. چرا كه با داشتن كار مي‌توان خانواده هم داشت. به همين دليل غير از ايام تعطيل كه خيلي هم از آن راضي نيستند، كمتر مي‌توان جوانان و ميانسالان را در مراكز تفريحي و جزاير ساكت و آرامي چون «مياجيما» ديد. آن نگاه بدبينانه هم خارجي‌هاي كمي را به اين جزيره راه داده است.

كشتي هر چه جلوتر مي‌رفت، جزيره نماي بيشتري پيدا مي‌كرد. در مقابل ، هيروشيما هم دورتر و دست نيافتني‌تر مي‌شد. هتل درست مقابل اسكله قرار داشت. هتل پنج طبقه‌اي كه قرار بود به طور كاملا سنتي از ما پذيرايي كند.

در زير باراني كه هنوز ادامه داشت، يكي دو ساعت اطراف جزيره و دهكده را گشتيم. هرچند متر دو سه گوزن در زير درختان و يا در پياده‌روها و در پناه ديوارها، در حال نشخوار و چرت زدن بودند. بخاري كه از نفس‌شان برمي‌آمد، شدت سرما را گواهي مي‌داد. در قسمت شمالي جزيره، جاده‌اي ساحلي وجود دارد كه دهكده كوچك و چندين هتل بزرگ و كوچك را به هم وصل مي‌كند. تنها راه ارتباطي با جزيره همان اسكله‌اي است كه يكي دو ساعت پيش از آنجا وارد جزيره شديم. بقيه جزيره پوشيده از جنگل است. يكي دو هتل هم به فاصله دورتر و در عمق جنگل قرار دارد. در انتهاي شمال غري جاده ساحلي نماد و سمبل دروازه جزيره خدايان در ميان آب خودنمايي مي‌كند. نمادي كه با نورافشاني ظريف نورافكن‌هاي متعددي در شب، بسيار زيبا، جذاب و طلايي رنگ، مي‌نمايد.

در مقابل اين نماد و در ساحل جزيره چندين ساختمان چوبي كه پايه‌هايشان در آب فرو رفته قرار دارد. اين ساختمان‌ها محل نيايش خدايان و پيروان آنهاست. محلي كه حالا مكاني است امن و آرام براي جذب جهانگرد.

در برگشت به طرف هتل از ميان دهكده عبور كرديم. هنوز يكي دو مغازه كه شيريني‌هاي سنتي و ديگر صنايع دستي مردم جزيره را مي‌فروختند، باز بودند. نماد اصلي جزيره خدايان يك كفگير چوبي است كه در همه مغازه‌هايش آن را به صورت جا كليدي به فروش مي‌رساندند. پشت آن جا كليد‌ها هم معمولا تصوير چند آهو و تنها ساختمان باقيمانده از آن انفجار اتمي در 1945 ديده مي شود.

در كنار يكي از مغازه‌ها، كف‌گيري به طول حدود هشت متر جلب توجه مي‌كند. آن را به طرز زييايي چراغاني كرده بودند. بر يك تابلو به زبان انگليسي و بر يك تابلو به زبان ژاپني تاريخچه ساخت آن را نوشته بودند. حدود چهار سال و دو ماه طول كشيده تا آن را به اين شكل تراشيده‌اند. در نيمه اول دهه 70 ميلادي.

سراسر اتاق هتل با «تاتامي» كه همان تشك ژاپني است، پوشيده شده بود. تاتامي‌هايي كه پيش از اين با ساقه برنج ساخته مي‌شدند و حالا پلاستيكي‌اند. وسط اتاق يك ميز با پايه‌هاي كوتاه كه يك قوري و چند بسته چاي سبز ژاپني روي آن قرار داشته بود، يك دست لباس كيمونو و در كنارش بالشت و تشك ژاپني به طرز ماهرانه‌اي رديف شده بودند. با درها و پنجره‌هاي بزرگي كه ريلي باز مي‌شدند. در طبقه پنجم هتل، حمام آب گرم قرار داشت. از پشت شيشه‌هاي بخار گرفته آن ، اسكله، دوكشتي پهلو گرفته و تعدادي گوزن ديده مي‌شدند. از فاصله بسيار دور سوسوي چراغ‌هاي هيروشيما در تاريكي به خوبي ديده مي‌شد.

فردا صبح به محل انفجار بمب اتمي هيروشيما خواهم رفت.

صاحبان بمب اتمي براي حفظ صلح امضا مي‌دهند

پيش از اين گفت‌وگوي مجله گيم با برلوسكوني نخست‌وزير ايتاليا را مي‌خواندم. او در اين مصاحبه از علاقه مفرط خود به آمريكايي‌ها و روش زندگي آمريكايي سخن گفته بود و از آن عقيده هم دفاع كرد: «من پس از پايان جنگ جهاني دوم به چشم ديدم كه نيروهاي متفقين چقدر مهربان بودند.» و اين مهرباني سرآغازي شد بر شيفتگي نخست‌وزير ايتاليا به آمريكايي‌ها.

در هيروشيما چندين مرتبه دليل علاقه ژاپني‌ها به آمريكا و آمريكايي‌ها را پرسيدم، تقريبا جواب‌ها همه مشابه ويكسان بود. همانند آنچه كه نخست‌وزير ايتاليا يادآوري كرده بود: «تجربه كار ژاپني‌ها با آمريكايي‌ها، يك تجربه مثبت بوده است»، «از سال 1945 تا شش سال پس از آن و همچنين كمك‌هايي كه آن‌ها در تدوين قانون اساسي جديد ژاپن داشتند، همه نشانه‌هايي از وضعيت مثبت همكاري آمريكايي‌ها و ژاپني‌هاست.» يك استاد دانشگاه در دانشگاه هيروشيما نيز با لبخند تلخي نكته ظريفي از آن تجربه مثبت را مطرح مي‌كند: «آمريكايي‌ها پس از جنگ در خيابان‌ها به ژاپني‌ها شكلات تعارف مي‌كردند. اين اقدام آن‌ها از نظر ژاپني‌ها نشانه يك رفتار دوستانه همراه با مهرباني بود."

وقتي هم از آن‌ها نظرشان را درباره بمب اتمي پرسيدم. باز هم حرف‌ها و نظراتي مشابه و كليشه‌اي از قبيل اين‌كه، «ژاپن خودش جنگ را شروع كرد و آن دو بمب اتمي هم تاوان آن جنگ‌افروزي بود» . همان استاد دانشگاه به من گفت: «اگر از مردم بپرسيد چه كسي بمب اتم را بر سر شما انداخت، كمتر كسي مي‌گويد آمريكا. بيش‌تر آن‌ها ترجيح مي‌دهند بگويند، آن بمب خودش افتاد.»

تازه اين در صورتي است كه حاضر باشند آن اتفاق را به ياد بياورند. ژاپني‌ها ترجيح مي‌دهند، از آن خاطره به عنوان يك واقعه تاريخي مربوط به گذشته ياد كنند.

قبل از اين‌كه وارد شهر شويم به دانشگه هيروشيما در دامنه تپه‌هايي در غرب شهر رفتيم. قرار بود با يك استاد دانشگاه كه تاريخ معاصر ايران را تدريس مي‌كرد، ملاقات كنم.

او درحال نوشتن كتابي است تحت عنوان انقلاب اسلامي ايران و جنگ ايران و عراق . فارسي را نرم و روان صحبت مي‌كند و بي‌تكلف، از آن رفتارهاي سرد، رسمي و بي‌روح و ساختگي ژاپني‌ها خبري نبود.

مي‌گفت: «زنم ايراني است». با خودروي تويوتايش محوطه دانشگاه را در زير باراني كه هرچند لحظه قطع مي‌شد و دوباره از سر مي‌گرفت، گشتيم و با هم در رستوران دانشگاه غذا خورديم. در اين دانشگاه سه نوع غذا سرو مي‌شود. غذاهاي حلال، ژاپني و سبزيجات . تعداد دانشجوياني كه از كشورهاي مسلمان در ژاپن درس مي‌خوانند، روزبه‌روز در حال افزايش است. در نتيجه گرايش به خوردن غذاهاي حلال و سرو آن در رستوران‌ها نيز بالا رفته است.

به گفته آن استاد دانشگاه، دانشجويان ژاپني در سال اول كه وارد رشته تاريخ و امنيت خليج‌فارس مي‌شوند، نسبت به اسلام سوءتفاهم دارند. دليل اين سوءتفاهم اين است كه آن‌ها تمام اطلاعات خود از دنياي اسلام و خاورميانه را به طور مستقيم يا غیرمستقيم از غرب و به ويژه آمريكا مي‌گيرند. از همين رو وقتي از يك دانشجوي ژاپني در مورد اسلام سوال مي‌كنيد جواب مي‌دهد، بله، بله من اسلام را مي‌شناسم، جهاد، حجاب شديد اسلامي و ترور و بن‌لادن." اين استاد دانشگاه یک خاطره را به یاد می آورد:" پس از 11 سپتامبر 2001 تعدادي از دانشجويان بنگلادشي به هيروشيما آمده بودند، ژاپني‌ها مرتب از آن‌ها سوال مي‌كردند: آيا شما عضو القاعده هستيد و يا اين كه شما بن‌لادن را ديده‌ايد؟ طالبان را چطور؟"

اين سوءتفاهم‌ها و عدم آگاهي نسبت به خاورميانه و اسلام استادان را بر آن مي‌دارد كه در تمامي سال اول در پي رفع آن سوءتفاهم باشند. پس از اين است كه مباحثي چون دخالت اروپا و آمريكا در خاورميانه، بحث فلسطين و مساله نفت وارد برنامه درسي آن‌ها مي‌شود.

اين استاد دانشگاه نكات جالب و قابل توجهي از زندگي و نوع تفكر ژاپني‌ها را برايم توضيح داد:" اين كه ژاپني‌ها چون مسيحيت را از اروپايي‌ها و آمريكايي‌ها گرفته‌اند، و آن را از طريق آن‌ها شناخته‌اند، بر اين باورند كه عيسي مسيح نیز انگليسي حرف مي‌زده است."

او همچنين برايم گفت كه كلماتي چون جان، نان، چرند و پرند، پلو، پنج، رنگ خاكي و بالا خانه، كلمات فارسي رايج در زبان ژپني‌اند، اما ژاپني‌ها نمي‌دانند اين كلمات از كجا آمده‌اند.

از دانشگاه كه بيرون آمديم، يك راست به هيروشيما مركز شهر رفتيم. پارك صلح دقيقا در مركز هيروشيما قرار دارد. شهري كه در طول ساحل گسترش يافته و از شمال به دامنه تپه‌هاي سبز و جنگلي محدود مي‌شود.

پارك صلح و محوطه كتابخانه و موزه آن در سال 1970 ساخته شده است. فضاي مشجر و سبز با سه سمبل صلح و دوستي. با موزه‌هاي وسيع در دو طبقه. در طبقه همكف و قبل از ورود به ساختمان اصلي موزه، عكس‌هاي يادگاري رهبران جهان كه براي حفظ صلح، دفتر يادبود موزه را امضا كرده‌اند، قرارداده شده است.

مسوولان موزه وقتي فهميدند كه من از ايران آمده‌ام، امضاي دو ايراني را در دفاتر يادبود نشانم دادند، هاشمي رفسنجاني در سفر پيش از انقلاب خود به ژاپن و محسن كديور که يك روز قبل از آمدن من به موزه در فروردين 1383 اين دفتر را امضا كرده بودند. البته امضاها و عكس‌هاي يادگاري ديگر هم بود. امضا و عكس ساجده همسر صدام حسين ، جيمي كارتر ريس‌جمهور آمريكا، برژنف رييس‌جمهور اتحاد جماهير شوروي، ژيسكاردستن رييس‌جمهور فرانسه، مارگارت تاچر نخست‌وزير انگليس و ... همه صاحبان و دارندگان بمب اتم، در اينجا عكس گرفته و امضايي داده‌اند براي حفظ صلح و جهاني بدون انفجار اتمي.

در طبقه دوم موزه آثار بجا مانده از آن انفجار اتمي قرار دارد. ناخن‌هاي دست‌هايي كه يكي دو سال پس از انفجار به شكل عجيبي رشد كرده‌اند. عكس‌هايي از تيرآهن‌ها و ميل‌گردهاي به كار رفته در ساختان‌ها كه شدت گرماي انفجار خميدگي و انحناهاي متعدد و با اشكال متفاوت را در آن‌ها ايجاد كرده، قمقمه آب دانش‌آموز و يا سربازي كه بر اثر حرارت كاملا سوخته بود. تكه‌هاي لباس دانش‌آموزان و سربازان و عكس‌هاي پس از انفجار كه توسط سربازان آمريكايي گرفته شده است.

بمب در ارتفاع 580 متري زمين و درست بر بالاي تنها ساختماني كه پس از انفجار برجا مانده، منفجر شده بود. در لحظه انفجار نزديك به 200 هزار نفر كشته شدند. ساختمان بر جا مانده متعلق به اتاق بازرگاني هيروشيما بود، ساختماني كاملا بتوني با سقفي گنبدي شكل كه شب‌ها مردم براي تماشاي ستارگان در آنج جمع مي‌شدند. شدت انفجار و گرما و آتش‌سوزي پس از آن همه چيز را سوزاند. تيرهاي آهن را ذوب كرد و آب رودخانه جاري در شهر را به حد نقطه جوش رساند.

حالا ژاپني‌ها اين ساختمان بر جا مانده از آن روز را، به عنوان سمبل خرابي‌هاي ناشي از انفجار اتمي به همان شكل حفظ كرده‌اند. همه ساله نيز مسابقه طراحي و ساخت پرنده‌هاي صلح كاغذي در مدارس ژاپن برگزار مي‌شود و در يك مراسم خاص تمام پرنده‌هاي كاغذي صلح دانش‌آموزان ژاپني را از يك نخ عبور مي‌دهند و در حياط مشجر و فضاي سبز پارک صلح در يك محفظه شيشه‌اي نگهداري مي‌كنند.

سال گذشته يك دانشجوي مست اين پرنده‌هاي صلح رنگارنگ و کاغذی را كه از سال 1973 به اين سو در پارك نگهداري مي‌شدند، آتش زد و سوزاند. ژاپني‌ها حالا آن‌ها را دوباره ساخته‌اند و آويزان كرده‌اند.

گروه‌هاي مختلف دانشجويي و دانش‌آموزي هر روز براي اداي احترام به دانش‌آموزان و جوانان كشته شده در آن انفجار، در كنار اين سمبل‌ها گرد مي‌آيند، سرود و آواز مي‌خوانند و دعا مي‌كنند كه ديگر چنين اتفاقي روي ندهد. گروهي دانش‌آموز از فرانسه هم در حال نيايش و خواندن سرود بودند.

غمگيني سرود و دعايشان بسياري از رهگذاران را متوجه آن‌ها كرد.

آخرين مرحله ديدار از موزه، گفت‌وگو با يكي از معدود بازماندگان و شاهدان آن انفجار بود. پيرمردي 74 ساله.

آخرين بازمانده بمب اتمي هيروشيما

دوچرخه سوخته يك بچه سه‌چهارساله، يك كلاه نظامي كاملاً سوخته و ذوب شده، تصوير سوخته يك دختر دانش‌آموز و يك زن حدودا 40 ساله با پوستي كاملا سوخته، تنه يك درخت سوخته كه از درون پوك شده بود و فقط پوسته آن باقي مانده بود و سرانجام تصوير شكفتن گلي در ميانه خرابه‌هاي سوخته هيروشيما پس از آن انفجار اتمي در سال 1945 كه نشانه زندگي و اميد مجدد به آباداني هيروشيما بود، آخرين چيزهايي بودند كه در طبقه دوم ساختمان موزه صلح در محل پارك صلح هيروشيما ديدم. آخرين تصويري كه همچنان در ذهنم نقش بسته ، شكفتن گل از لابلاي خرابه‌هاي انفجار اتمي است . تا پيش از آن شايعه شده بود تا 75 سال پس از يك انفجار اتمي، امكان رويش گياه در آن محل وجود ندارد، اما شكفتن آن گل تمامي آن شايعات را باطل كرد و ژاپني‌ها دوباره هيروشيما را ساختند.

از طبقه دوم يك‌راست به زيرزمين موزه رفتيم. در سالني كه حدود 40 مترمربع بود، تعدادي صندلي در چند رديف قرار داشتند و به ديوار روبه‌رو پرده‌اي آويزان بود، براي نمايش اسلايد و فيلم.

يكي از كاركنان موزه طرز كاركردن با دستگاهي را كه قرار بود تعدادي اسلايد و تصوير را نمايش دهد، به من ياد داد و چراغ‌ها را خاموش كرد و رفت.

چند دقيقه بعد، مردي وارد اتاق شد، با پوستي سفيد، موهاي سياه شانه كرده و مرتب و بسيار مؤدب كه خيلي هم آهسته حرف مي‌زد. او پس از معرفي خودش به روال معمول ژاپني‌ها مراسم ردوبدل كردن كارت ويزيت را انجام داد.

در آن تاريكي و در زير نور دستگاه نمايش دهنده اسلايد احساس كردم كه آن مرد گوش سمت راست ندارد. اول فكر كردم كه اشتباه مي‌كنم. او رييس سابق موزه صلح هيروشيما بود و گفت كه يكي از معدود بازماندگان آن انفجار اتمي است.

52 تصوير و طرح ، همه خاطرات او از آن روز و ماه‌ها و سال‌هاي پس از آن انفجار بود. با هر تصويري كه دستگاه نشان مي‌داد او توضيحاتي مي‌داد و خاطرات خود را مرور مي‌كرد. خاطراتي كه از پنجمين تصوير، ديگر قادر به نوشتن آن‌ها نبودم.

دستم مي‌لرزيد و پشتم سرد شده بود. هرگز به ذهنم خطور نمي‌كرد كه انفجار يك بمب بتواند چنين عواقبي داشته باشد. شايد خود سازندگانش هم چنين تصوري از آن نداشتند. احساس كردم كه راهنماي ايرانی كه حرف‌هاي او را برايم ترجمه مي‌كرد ، حالا ديگر به لكنت زبان افتاده بود. از او پرسيدم چه شده است؟ گفت ديگر نمي‌‌توانم آنچه را مي‌گويد، ترجمه كنم. خيلي سخت و دردناك است.

اما پيرمرد كه حالا فهميده بوديم حدود 70 سال دارد پشت سر هم از يك تصوير به تصوير بعد مي‌رفت و توضيح مي‌داد. لبخند سردي در گوشه لبانش خشكيده بود. بعضي وقت‌ها تصويرها را به عقب برمي‌گرداند تا چيزي را يادآوري كرده باشد و آن را به تصوير جديد مرتبط كند.

روز ششم آگوست سال 1945، چهارده ساله بودم. سال دوم راهنمايي و در مدرسه‌اي به فاصله 1400 متر از محله مركز انفجار در حياط مدرسه با ديگر همكلاسي‌هايش در حال بازي بود. آن مدرسه 150 شاگرد داشت. هنوز كلاس درس شروع نشده بود. ساعت هشت و 15 دقيقه صبح آن‌ها يك هواپيماي 52B آمريكايي را در آسمان شهر ديدند و پس از آن احساس كردند كه خورشيد دوباره بر بالاي شهر ظاهر شده است.

در ارتفاع 580 متري زمين و درست بر فراز ساختمان اتاق بازرگاني هيروشيما نخستين بمب اتمي دنيا منفجر شد. گرماي اين انفجار در مركز آن به چند ميليون درجه مي‌رسيد و در محل اتاق بازرگاني به چهار هزار درجه. اين در حالي است كه آهن در 1500 درجه ذوب مي‌شود. در همان لحظه اول كساني كه در بيرون از ساختمان و اطراف آن قرار داشتند به طور كامل سوختند و به خاكستر تبديل شدند. مردم هيچ تصوري نداشتند جز اين‌كه خورشيد به بالاي شهر رسيده و در فاصله بسيار نزديك است.

سفر به سرزمين «كامي كازه‌ها»، گزارش سفر به ژاپن(2)

bahman — 2009-04-28T10:23:33Z

به محمد گفتم:" حالا پس از اين همه مدت كه موهايت را رنگ كرده‌اي تفاوتي در نوع نگاه ژاپني‌ها به خودت احساس كرده‌اي يا خير؟" و او با افسوس گفت: " فايده ندارد در همان نگاه اول مي‌فهمند غربي نيستم و رفتارشان كاملا با من متفاوت با غربي‌هاست. اگر هم نفهميدند، همين كه مي‌گويم ايراني هستم راه خود را كج مي‌كنند.»

غذاهاي غربي با همان لذت و علاقه‌اي مورد استقبال قرار مي‌گيرند كه غذاهاي متنوع و مينياتوري ژاپني. رستوران‌ها تمام غذاهايي را كه سرو مي‌كنند به همراه مخالفاتشان، با موم و بسيار طبيعي ساخته‌اند و در مقابل ويترين، به رهگذران نشان مي‌‌دهند. حتي نمونه‌هاي بستني و انواع نوشيدني و سوپ را به همان شكلي كه واقعا دارند با موم ساخته‌اند تا انتخاب را براي مشتري ساده‌تر كنند. خانه‌ها و آپارتمان‌هاي ژاپني هم تركيبي از معماري غرب و شرق است. من در طبقه 25 ساختماني در يوكوهاما به خانه دوستي ايراني رفتم. كف اتاق با تاتامي يا همان تشك ژاپني پوشيده شده بود. قبل از ورود به خانه بايد كفش‌ها را از پا درآورد و دمپايي پوشيد. قبل از ورود به اتاق تاتامي هم بايد دمپايی را درآورد. تختخواب در خانه‌ها و آپارتمان‌هاي بسيار كوچك و نقلي ژاپن كم‌تر ديده مي‌شود. هر شب تشك نرم و پنبه‌ايی به نام «فوتون» را براي خواب پهن مي‌كنند و فردا صبح زود قبل از اين كه خانه را ترك كنند، اگر هوا آفتابي باشد، تشك‌ها را روي بند و يا روي نرده بالكن پهن مي‌كنند تا آفتاب بخورد و رطوبت هميشگي ژاپن، خرابشان نكند. ديوارهاي بين اتاق ها هم معمولا چوبي و كشويي است كه با برداشتن آن‌ها تمام خانه تبديل به يك سالن بزرگ مي‌شود.

اگر نفع شخصي و فردگرايي دو عامل از عوامل رسيدن به ليبراليسم باشند، ژاپني‌ها نيز از اين دو گذشته‌اند و به ليبراليسم رسيده‌اند. با اين تفاوت كه فرد در جامعه ژاپني خيلي نمود ندارد. همه به جمع، گروه، شركت و كارخانه‌اي كه در آن كار مي‌كنند، تعلق دارند و معني پيدا مي‌كنند . به همين دليل بسياري از كساني كه در خيابان‌هاي توكيو و ديگر شهرهاي ژاپن شب را به روز مي‌آورند و به قول خودشان در هتل كپسول زندگي مي‌كنند، كساني هستند كه كار خود را از دست داده‌اند و ديگر به خانه برنگشته‌اند. تعداد اين افراد در سال‌هاي اخير كه ركود اقتصادي در اين كشور بوده روزبه‌روز زيادتر شده‌اند. در اين هتل‌هاي كپسول مانند، كه ارتفاعي در حدود يك متر دارد فرد شب را تا صبح طي مي‌كند.

يك دانشجوي دكترا در دانشگاه زبان‌هاي خارجي توكيو، به من گفت: "يك زن ژاپني كه حدود 12 سال در آمريكا زندگي كرده و به فرهنگ غربي خو كرده بود، در هنگام دفاع از تز دكتراي خود مرتب از كلمه «من» استفاده مي‌‌كرد و مي‌گفت «من اين كار را كرده‌ام» يا «من اين نتيجه را گرفته‌ام» و يا «به نظر من». از همان ابتدا معلوم بود كه اين واژه براي استاداني كه در حال گوش دادن به سخنان او بودند، خيلي دلچسب و خوشايند نبود. پس از پايان سخنراني‌اش هم انتقادات بسياري به او وارد كردند. علي‌رغم اين كه كار و تحقيق بسيار خوبي ارايه داده بود به گفته آن دانشجو همه اين‌ها ناشي از آن بود كه او خود را از جمع جدا كرده بود.

آن‌ها فقط به خودشان فكر مي‌كنند

«دو مكان همواره براي ژاپني‌ها داراي بيشترين اهميت بوده است.» اين جمله‌اي بود كه بارها قبل از رفتن به ژاپن و همين‌طور در مدتي كه در آنجا بودم شنيدم. براي همين هم برايم خيلي مهم بود كه بدانم ژاپني‌ها در اين محل به چه فكر مي‌كنند و چگونه مي‌انديشند.

استاد دانشگاهي كه در توكيو چند روزي با او هم صحبت بودم، وقتي مي‌خواست در اين باره برايم حرف بزند، به مقايسه جامعه ژاپن و آمريكا پرداخت: «فرق جامعه ژاپن با آمريكا در اين است كه در ژاپن يك فرد در صورتي داراي ارزش و شخصيت است كه در جمع و يا در يك گروه حضور داشته باشد. در نتيجه فرد براي افزايش اعتبار و شخصيت خود، به گونه‌اي تلاش مي‌كند تا تمام مجموعه را به پيش ببرد. اما در آمريكا اينطور نيست.»

از او پرسيدم: «چرا شما همه چيز را با آمريكا مقايسه مي‌كنيد؟» با خنده گفت: «ژاپني‌ها به آمريكا علاقه زيادي دارند و يكي از اولين كشورهايي است كه به آنجا مسافرت مي‌كنند به گونه‌اي كه گويا يك چيز جديد را كشف كرده‌اند.» او با هيجان ادامه داد: «هاوايي يكي از معروف‌ترين جاهايي است كه ژاپني‌ها به آنجا مي‌روند. در ضمن خيلي هم به ژاپن نزديك است.»

ژاپن با گذر از سنت به مدرنيته و ليبرالسيم رسيده است. اما به نظر مي‌رسد كه در زمينه فردگرايي هنوز با مسايل مهمي روبه رو است. در واقع در عين گرايش به فرديت افراد در يك گروه و جمع احساس هويت مي‌كنند. آن‌ها از اين‌كه براي كارخانه تويوتا، شركت سوني و ... كار مي‌كنند، احساس رضايت مي‌كنند. اگر رشد درآمد يا سود خالص شركتي كه در آن كار مي‌كنند، در مقايسه با سال گذشته بالاتر باشد، احساس رضايتمندي‌شان دو چندان مي‌شود. اما اگر هيچ رشدي نداشته باشند و يا احساس كنند رقبايشان آن‌ها را پشت سر گذاشته‌اند، در خود فرو مي‌روند، ناراحت مي‌شوند، كمتر حرف مي‌زنند، سرعت كار كردن خود را افزايش مي‌دهند و دست آخر هم دست به خودكشي مي‌زنند. در سال‌هاي اخير به طور متوسط سالانه 30 هزار نفر بر اثر مسايل ناشي از افسردگي‌هاي كاري خودكشي كرده‌اند.

«هيشيرو» كارگر يكي از شركت‌هاي وابسته به گروه سوني كه در خيابان «گينزا» توکیو با او اشنا شدم با دادن اطلاعاتي، ابعاد جديدتری از زندگي ژاپني‌ها را برايم روشن كرد:«من خودم چند نفر را مي‌شناسم كه با تعطيلي شركتي كه در آن كار مي‌كردند، ديگر به خانه نرفتند.» از او پرسيدم چرا؟ و هيشيرو بدون كوچكترين تاملي و در حالي كه به نظر مي‌رسيد جواب سوالم را از قبل مي‌داند گفت: «چون كارش را از دست داده بود و از همه مهمتر شركتي كه به آن تعلق داشت، ديگر وجود نداشت. در اين صورت چطور مي‌توان به راحتي به خانه رفت.»

به خود گفتم پس به همين دليل است كه در سال‌هاي اخير هيچ خبري مبني بر اعتصاب كاركنان شركت‌هاي ژاپني در هيچ كجا نخوانده‌‌ام. چرا كه هدف در ژاپن ارتقاي رتبه شركت است. رتبه شركت كه بالا برود، رتبه، درآمد و رضايتمندي فرد هم افزايش مي‌يابد .پس هدف بايد حفظ شركت باشد.

در دانشگاه صنعتي توكيو هم استادان دانشگاه دلايل متعددي را براي اين موضوع مطرح كردند:«ژاپني‌ها هنوز نمي‌دانند چه كسي هستند و خودشان را هم نمي‌شناسند. آن‌ها براي اين‌كه خودشان را بشناسند بايد به اطرافيان خود و به تاريخ رجوع كنند. ژاپني‌ها براي مدت 300 سال مداوم با هيچ خارجي‌اي ارتباط نداشته‌اند، نه تنها با خارجي‌ها بلكه هر منطقه با منطقه ديگر هم هيچ رابطه‌اي نداشته است.»

ژاپن پيش از پا گذاشتن به دنياي مدرن به 30 منطقه مجزا از هم تقسيم شده بود و هر فرد براي بيرون رفتن از منطقه‌اي كه در آن زندگي مي‌كرد نياز به پاسپورت داشت. كشاورز حق تغيير شغل خود را نداشت و هركس بايد شغل خانوادگي و پدري خود را دنبال مي‌كرد. بر همين اساس رابطه اجتماعي آن‌ها به شدت محدود بود و اين احساس همچنان هم وجود دارد.

شايد از همين رو باشد كه سالانه حدود دو ميليون ژاپني براي مسافرت و جهانگردي از كشور خود خارج مي‌شوند و نزديك به چهار ميليون نفر نيز به اين كشور سفر مي‌كنند. وقتي آمارهاي جهانگردان ورودي و خروجي ژاپن با ديگر كشورهاي صنعتي و پيشرفته مقايسه مي‌شود به عمق تنهايي و محافظه‌كاري و نداشتن رابطه با دنياي خارجي ژاپني‌هايي مي‌بريم. خودشان هم به اين مساله اعتراف دارند. براي همين هم هست كه در سال‌هاي اخير گرايشات فردگرايانه در ميان آن‌ها افزايش يافته است. علاقه به مسافرت خارجي روبه‌روز در ميان ژاپني‌ها گسترش پيدا مي‌كند.

قراردادهاي خوبي كه بازيكنان بيسبال ژاپن با تيم‌هاي آمريكايي امضا كرده‌اند و انعكاس اخبار موفقيت‌هاي فردي آن بازيكنان در رسانه‌هاي ژاپن، توجه به كارهاي انفرادي و فردگرايانه را در جامعه افزايش داده است. همان استاد دانشگاه توضيح مي‌هد: «اين بازيكنان هرگز در ژاپن موفق به جلب توجه مردم نشده بودند. آن‌ها در تيم‌هايشان حل شده بودند و موفقيت‌ها و توانايي‌هاي فردي‌شان تحت لواي موفقيت‌ها و شكست‌هاي تيم‌ها ناديده گرفته مي‌شد. اما با رفتن به آمريكا و انعقاد قراردادهاي باارزش ، اين موضوع را كه فرد هم مي‌تواند مهم باشد در جامعه ژاپن تقويت كرده‌اند. همين طور رفتن بازيكنان فوتبال اين كشور به اروپا.»

از سوي ديگر آمارها نشان مي‌دهد كه حدود دوسوم از راه يافتگان به دانشگاه‌ها در سال‌هاي اخير، درس را رها مي‌كنند. در واقع ارزش تحصيل به موازات كاهش اعتبار فعاليت‌هاي جمعي كمرنگ شده است.

اما در مقایسه در سال‌هاي اخير نيز گرايش جوانان به ادامه تحصيل در اروپا و به ويژه آمريكا رشد چشمگيري داشته است. اغلب زنان ژاپني دوست دارند با مردان خارجي ازدواج كنند، زبان انگليسي ياد بگيرند و با خارجي‌ها رفت و آمد داشته باشند. جراحي چشم و گونه و رنگ كردن موها و پوشيدن شيك‌ترين لباس‌هاي مدروز غرب، از جمله نشانه‌هاي علاقه‌مندي به غرب تلقي مي‌شود.

همه اين عوامل موجب شده تا نگاه سنتي ژاپني‌ها نيز تغيير كند.

همان استاد دانشگاه به خوبي به ياد مي‌آورد كه چند ماه پيش يك خانم ژاپني كه پس از 15 سال زندگي و تحصيل در آمريكا تز دكتراي خود را در دانشگاه صنعتي توكيو ارايه داده بود، با وجود ارزش‌هاي فراواني كه در تزش وجود داشت، نتوانست نمره خوبي از استادان ژاپني بگيرد.

وقتي از او دليلش را پرسيدم، گفت: او در تمام طول سخنراني‌اش مرتب مي‌گفت: «من اين كار را كردم، به اين نتيجه رسيدم و به نظر من بايد چنين كرد. اين واژه ]من[ براي ژاپني‌ها آن هم براي استادان دانشگاه كه هيچ كس به ارزش و اعتبار آن‌ها نمي‌رسد، خوشايند نيست. به همين دليل هم علي‌رغم اين‌كه او به خوبي از تز خود دفاع كرد، نمره خوبي دريافت نكرد. از همان اول هم مشخص بود، آن زن كه به شيوه فرهنگ آمريكايي و فردگرايي خو كرده و خيلي سعي در مطرح كردن خود دارد، نمي‌‌تواند جواب مثبتي از جامعه ژاپني دريافت كند."

ژاپني‌ها در مورد مسايل جامعه‌شان زياد فكر نمي‌كنند و بيش‌تر دنبال اين هستند كه چطور درآمد بيشتري به دست آورند. در واقع فقط به خودشان فكر مي‌كنند.

تراژدي ايراني‌ها در ژاپن

حسين 36 ساله اهل نظام‌آباد تهران و براي 13 سال ساكن ژاپن است . فعلا در يوكوهاما زندگي مي‌كند. مي‌گويد: «اگرچه غيرقانوني در اين‌جا زندگي مي‌كنم، ولي تا به حال مشكل خاصي برايم پيش نيامده است. در ژاپن اگر خلاف نكني، تا آخر عمر هم مي‌تواني غيرقانوني و بدون اين‌كه اجازه اقامت داشته باشيد، زندگي كنيد.»

از حسين پرسيدم: "در اين 13 سال دلت براي خانواده‌ات تنگ نشده است؟" با خنده تلخي گفت:" چرا. البته يك بار از طريق يكي از دوستان كه اقامت رسمي و قانوني دارد، پدرم را دعوت كردم و او براي دو هفته به اين‌جا آمد.»

دو، سه ساعت بعد، حسين شروع به پرسش درباره ايران كرد: «اوضاع چه طور است؟ برادرم مي‌گويد كه اگر برگردم بهتر است. اما من نمي‌دانم چه كنم؟ آنهايي كه جديدا از ايران آمده‌اند مي‌گويند شرايط خيلي با گذشته تفاوت كرده، آيا اينطور است؟»

چهار روز از سفر به ژاپن را با ايرانيان مقيم توكيو و يوكوهاما گذراندم. در اين مدت دوستان جديدي پيدا كردم. رضا يكي از آنهاست. او پس از ازدواج با يك دختر ژاپني اجازه اقامت رسمي را در اين كشور به دست آورده است. آخرين باري كه به ايران آمد، پنج سال پيش بود، يعني سال 1378: «راستش را بخواهي فكر مي‌كنم كه ديگر نمي‌توانم با شرايط ايران زندگي كنم. البته اين‌جا هم زياد راضي نيستم و مشكلات زيادي دارم. در ايران آدم احترام لازم را ندارد. انگار همه از هم طلبكارند. من مشكل سياسي نداشته و ندارم. اصولا كاري هم با سياست ندارم. اين‌جا هم يك كشور كارگري است. اما در ايران از همان لحظه‌اي كه وارد فرودگاه مي‌شوي، برخوردهاي ناخوشايند شروع مي‌شود تا موقعي كه دوباره سوار هواپيما مي‌‌شوي و برمي‌گردي»

اكثر ايراني‌هايي كه اين‌جا هستند، وضعيت مالي مناسبي براي خودشان در ايران فراهم كرده‌اند، اما نمي‌دانم چرا حاضر نيستند به ايران بازگردند. او اسم كوچك خيلي‌ها را پشت سر هم رديف مي‌كند كه از نزديك همه آن‌ها را مي‌شناسد: «هر كدامشان دو، سه مغازه، خانه و ماشين در تهران دارند. اما به نظر مي‌رسد آلوده ژاپن شده‌اند. تا پليس آن‌ها را به جرم غيرقانوني بودن دستگير نكند، حاضر به ترك اين‌جا نمي‌شوند.»

از رضا می خواهم كه بيش‌تر از خودش برايم تعريف كند:«من تا حدودي از وضعيت خوبي برخوردارم. بيش‌تر سعي مي‌كنم از وطني‌ها (منظورش ايراني‌هاست) فاصله بگيرم. دوستي و رفت‌وآمد با آن‌ها براي آدم دردسر درست مي‌كند». رضا با افسوس تاكيد مي‌كند:«با اين همه فايده ندارد. نمي‌توان ايراني بودن خود را در ژاپن مخفي كرد. بيش‌تر به دليل شكل ظاهري و قيافه‌اي كه ما ايراني‌ها داريم.» رضا چند سالي است كه موهايش را رنگ مي‌كند: «تفاوت ما ايراني‌ها با خيلي از خارجي‌ها كه در ژاپن زندگي خوبي دارند، در همين رنگ موهاي سر ما است. به همين خاطر من موهايم را رنگ كردم تا شايد نوع نگاه‌ها به من عوض شود.»

پرسيدم: «آيا پس از رنگ كردن موهايت برخوردشان با تو تغيير كرد؟» كه با ناراحتي جواب داد: «لعنتي‌ها خيلي زود مي‌فهمند كه اروپايي و آمريكايي نيستي.» حسين كه حالا موهاي سرش كاملا ريخته و دوستانش به شوخي به او مي‌گويند به جاي موهايش پول سبز شده، با اين‌كه مشكل خاصي ندارد، اما مي‌گويد: «با هر كس كه آشنا مي‌شوم اول از من مي‌پرسد كجايي هستی كه مي‌گويم «پرشين»، اما پس از مدتي كه مي‌فهمد پرشين، اسم ديگر ايران است در ارتباطش با من احتياط بيش‌تري به خرج مي‌دهد.»

واقعا چه مسايلي پيش آمده كه ايراني‌ها چنين وضعيتي در ژاپن پيدا كرده‌اند. يكي از ساده‌ترين كارها در عين حا ل پردرآمدترين آن، فروش انواع مواد مخدر در ژاپن است. اين سودآوري و آسان بودن هركس را به وسوسه مي‌اندازد تا راه چندساله داخل كشور خودش را يكي، دو ماهه و شايد هم يك شبه در ژاپن طي كند. علاوه بر اين فيزيك بدني خاص ايراني‌ها، اين تصور را برايشان به جود آورده كه احساس مي‌كنند در مقابل ژاپني‌ها راحت‌تر مي‌توانند فعاليت كنند. تحقيقات انجام شده توسط مراكز مختلف در ژاپن نشان مي‌دهد كه حدود 70 درصد ايراني‌ها پس از اين‌كه پا به ژاپن مي‌گذارند، وارد فعاليت‌هاي مربوط به خريد، فروش و توزيع مواد مخدر مي‌شوند، به طوري كه هم اكنون بخش عمده‌اي از توزيع اين مواد را در شهرهاي توكيو و اوزاكا در اختيار دارند. شكل ظاهري آن‌ها هم، موجب لو رفتن آن‌ها در ميان افكار عمومي شده است.

يك روز كه براي ديدن يكي از دوستانم قرار ملاقاتي در چهار راه «شي‌بيا» مركز جوانان و در عين حال مهم‌ترين مركز فعاليت ايراني‌ها در توکیو داشتم، نيم ساعت زودتر از زمان قرار رسيده بودم. در زير يك مجسمه كوچك سنگي يك سگ به نام «هاچيكو» شلوغي غيرقابل تصور چهار راه را نگاه مي‌كردم كه دو، سه نفر علامت‌هايي به من دادند. ابتدا فكر كردم كه اشتباه مي‌كنم، اما آن‌ها جلوتر آمدند و با تصور اين‌كه من فروشنده مواد هستم، صحبت‌‌هايي كردند كه چيزي نفهميدم. وقتي دوستم به محل قرار آمد شرح ماجرا را برايش گفتم كه تاييد كرد ايراني‌ها در «شي‌بيا» به فروشنده مواد معروف هستند، اگر تنها به آن‌جا بروي، حتما به سراغت مي‌آيند، ضمن اين‌كه در آن محل به اين راحتي هم نمي‌توان كاركرد. هر كوچه و خياباني در اختيار سه، چهار نفر است و اين‌ها هم زير نظر يك سرباند كار مي‌كنند. هر خيابان حوزه كار چند نفر است كه دخالت در كارشان بارها موجب برخوردهاي مسلحانه شده است.

مسعود يكي از ايراني‌هايي كه با پليس و دادگاه‌هاي توكيو به عنوان مترجم همكاري دارد، برايم تعريف كرد: «بازار مواد مخدر اين‌جا آنقدر وسوسه‌انگيز است كه بسياري از ايراني‌ها از كانادا و آمريكا نيز براي اين كار به ژاپن سرازير شده‌اند. بعضي از آن‌ها تحصيلات خوبي هم دارند، بعضي‌هايشان دانشجو هستند و يكي، دو نفر هم نقاش بودند كه پليس آن‌ها را گرفته بود و من به عنوان مترجم كمكشان مي‌كردم.»

مسعود از يك جوان صحبت كرد كه پس از دستگيري وقتي پليس از او مي‌پرسيد چرا دست به چنين كاري زده‌اي، مي‌گفت: "مي‌خواهم حق را بگيرم." به گفته مسعود او با اين اعتقاد كه جهان سرمايه‌داري حقش را خورده، مي‌خواست با فروش مواد مخدر به دنبال احقاق حق خود باشد. بسياري از آن‌ها حتي از اين‌كه مواد مخدر مي‌فروشند، ناراضي نيستند، از نظر روحي و رواني هم احساس شرمندگي ندارند. چرا كه تا آن‌جا هم كه بتوانند، نمي‌گذارند هموطنانشان اين مواد را مصرف كنند و معتقدند: «ژاپني‌ها بكشند بهتر است».

يك بار پليس توكيو يك ايراني مقيم ايرلند را با سه كيلو شيشه گرفته بود، وقتي مسعود از او پرسيد براي چه اين كار را كردي، پاسخ داد:" با يك نفر «كركري» داشتم." از مسعود پرسيدم: «شيشه چه نوع ماده‌اي است.» برايم توضيح داد: «كريستال شيشه، يك ماده مخدر شيميايي به نام «متيل آمينوپروپان» است كه ژاپني‌ها به آن «كاك‌سي‌زاي» مي‌گويند.

اين دارو كه در زمان جنگ دوم جهاني توسط ژاپني‌ها اختراع شده به سربازان كمك مي‌كرد پس از مصرف آن تا سه روز نخوابند و بتوانند كار كنند، بجنگند و در پست‌هاي نگهباني خود انجام وظيفه كنند. اثرات آن هم يكسري موهومات و خيالات و انرژي‌زايي است. در حال حاضر راننده‌هاي كاميون و افرادي كه كارهاي سخت دارند و مجبور به فعاليت در شب هستند، مصرف‌كننده‌هاي اصلي آن هستند. البته جوانان نيز علاقه ويژه‌اي دارند. دخترهاي جوان چندسالي است كه گرايش زيادي به مصرف آن پيدا كرده‌اند. چرا كه به قول خودشان انرژي‌زاست و براي مدتي اشتهاي به غذا خوردن را در آن‌ها كور مي‌كند، از همين رو شيوه‌اي است براي لاغر شدن. هر يك گرم شيشه توسط فروشندگان عمده به قيمت 2500 ين به واسطه‌ها فروخته مي‌شود، اما قيمت آن براي مصرف‌كننده در بعضي از زمان‌ها به 15 هزار ين هم مي رسد.

كوكائين كه از آمريكاي جنوبي وارد ژاپن مي‌شود «ام.دي.ام.آ (MDMA)» يك نوع قرص است كه در ديسكوهاي چيني ژاپن ، مورد استفاده قرار مي‌گيرد و «ال.اس.ديLSD» و همين‌طور حشيش، از ديگر مواد مخدري هستند كه در ميان جوانان ژاپني رواج دارد. برخي آمارها گردش مالي مواد مخدر و سكس را در ژاپن تا 15 ميليارد دلار برآود كرده‌اند و اين رقمي نيست كه بتوان به راحتي از آن گذشت.

غير از ايراني‌ها، چيني‌ها، ويتنامي‌ها، اهالي روسيه، اوكراين و آمريكاي جنوبي و تعدادي هم از كشورهاي آفريقايي، در خريد و فروش و توزيع مواد مخدر دست دارند. اما از اين ميان فقط نام ايراني‌ها بر سر زبان‌ها افتاده و هرازچندگاهي با حضور در صفحات حوادث روزنامه‌هاي ژاپن، موقعيت ايراني‌هاي ديگر را كه كار آبرومندي دارند، به خطر انداخته‌اند.

هيروشيما، سربرآورده از خاكسترهاي بمب اتم

بعداز ظهر نخستين روز فروردين‌ماه در هيروشيما بودم. با قطار سريع‌السير «شين كانسن» از توكيو يك راست وارد ايستگاه راه‌آهن هيروشيما شدم. باران ريزي مي‌باريد. همراهم به دنبال چتر يكي دو مغازه را گشت. من منصرفش كردم. «كمي زير باران باشيم طوري نمي‌شود.» قرار اين بود كه تمام بعدازظهر آن روز را در هيروشيما و در خيابان‌ها و بازار مدرن آن گردش كنيم و شب را در يك هتل سنتي در جزيره‌اي به نام «مياجيما» ياجزيره خدايان در جنوب هيروشيما بگذرانيم.